Oekraïne referendum: goede redenen tegenstemmers

  • Lessen uit het kiezersonderzoek

De Radboud Universiteit Nijmegen deed na het referendum van 6 april 2016 een kiezersonderzoek. [i] Anders dan tegenstanders als Geen Peil propageerden, ging het de meeste tegenstemmers niet om protest tegen de EU of de Nederlandse regering. Het ging vooral om twee dingen: 34,1% van de tegenstemmers vond de Oekraïne te corrupt om een verdrag mee te sluiten, en 16,5% was bang dat het verdrag tot het EU-lidmaatschap zou leiden. Corruptie betekende dat men bang was dat Nederlands geld verloren zou gaan. Het is volgens mij een keurig onderzoek waarbij gebruik werd gemaakt van een vertrouwde aanpak[ii]. 2900 Huishoudens zijn gevraagd mee te doen, en er kwam een respons van 85%.

  • Wantrouwen jegens Oekraïne

Hoe moeten wij de uitkomsten interpreteren? In de eerste plaats dat wantrouwen een grote rol speelt. Het vertrouwen in Oekraïne is gering: 79% geeft Oekraïne een score van 4 of lager op een schaal van 10. Het vertrouwen in de Europese Unie ligt aanzienlijk hoger: 37% geeft een score van 4 of lager, 26% een score van 7 of hoger. Het hoogst is het vertrouwen in het Nederlandse parlement (26% een score van 4 of lager, 35% een score van 7 of hoger). Ook daarom is een tegenstem niet te zien als stem tegen de regering of de EU.

  • Goede inhoudelijke redenen

In de tweede plaats vind ik dat de tegenstemmers inhoudelijke redenen hebben genoemd die bepaald niet onzinnig zijn. Corruptie: De Oekraïne is erg corrupt, al wil het verdrag daar wat aan doen. Het is dus niet vreemd om te vrezen dat Nederlands geld daar verdwijnt. Het is immers waar dat veel EU-geld zelfs in oude lidstaten in bodemloze putten verdwijnt (vgl. Zuid-Italië dat al decennia massieve steun krijgt maar niet vooruit komt). Maar het is goed te weten dat Nederlanders corruptie een verwerpeloijk verschijnsel vinden. EU-lidmaatschap: Het EU-lidmaatschap is weliswaar niet in het verdrag aangekondigd, maar de Oekraïense president staat te trappelen en de EU heeft een echte “Willkommenskultur”, om Bondskanselier Merkel te parafraseren (art. 49 van het EU-verdrag maakt het mogelijk voor ieder Europees land het lidmaatschap aan te vragen). Als je ziet hoe het lidmaatschap van uiterst zwakke staten uit voormalige Joegoslavië geleidelijk en onder druk van sommige EU-leden tot stand komt, is het een goede reden om sceptisch te zijn over een Oekraïens lidmaatschap.

  • Helpt dit Rutte?

Premier Rutte zoekt een oplossing voor de negatieve uitslag van het referendum omdat de regering het verdrag niet wil afwijzen.[iii] Een van de gedachten is om een tekst toe te voegen die het EU-lidmaatschap uitsluit. Dat zou aan de tegenstemmers tegemoet komen. Maar hun hoofdbezwaar, de corruptie in de Oekraïne, daar valt nu geen antwoord op te geven.

[i] Het Oekraïne-referendum; Nationaal Referendum Onderzoek 2016; Nijmegen 2016

[ii] LISS-panel van CentERdata. ‘LISS’ staat voor Langlopende Internet Studies voor de Sociale wetenschappen.

[iii] Zie mijn blog Europa als strohalm, november 2016, europefixit.eu .