Sybrand Buma: een verwarde richtingaanwijzer naar een West-Europese traditie

Tegen het vooruitgangsdenken

Wij leven in een gaaf land, zo houdt minister-president Rutte van de liberale VVD ons regelmatig voor. En de cijfers geven hem al een tijdje gelijk. Maar de heer Buma, leider van de eens dominante christen-democratische partij van Nederland (het CDA), ziet dat heel anders[i]. Hij houdt niet van vooruitgangsdenken, en vindt vrijheid en gelijkheid holle begrippen. De heer Buma stamt uit een traditie die de Franse Revolutie verafschuwt, en dat blijkt wel uit zijn flinterdunne boekje, waar overigens goed-kapitalistisch bijna 10 euro voor wordt gevraagd.

Van een prominent politicus, die nu met drie andere partijleiders aan tafel zit om een regering in elkaar te knutselen, verwacht je een politiek verhaal, een verhaal waarin gezegd wordt wat hij wil en hoe hij dat wil bereiken. Maar het is slechts een eigentijds verhaal geworden, waarin “de problemen worden benoemd”, dus een hoop bagger wordt uitgestort zonder oplossingen. Zijn verhaal is een “aanklacht tegen de maatschappelijke orde”. Dat zijn partij en haar voorgangers (CHU, ARP en KVP) vanaf het eind van de 19de eeuw in zeer grote mate die maatschappelijke orde hebben gevormd wil hij ons kennelijk doen vergeten.  Er kan geen “mea culpa” vanaf.

Heil zoeken in onze West-Europese traditie

Ons heil ligt “besloten in onze lange West-Europese traditie. Dat is geen traditie van individualisme, maar juist van collectieve waarden.” De een na laatste zin luidt: “Nederland is in de filosofische betekenis in zijn grondslag nog steeds een christelijk land.” (p. 43) Dat is een heel raar verhaal.

Ik kan niet de verleiding weerstaan om eerst dat “christelijke” te “fact checken”. Volgens het Centraal Bureau van de Statistiek gaf in 2014 49 procent van de volwassen bevolking aan niet-godsdienstig te zijn. 24 Procent van de volwassen gaf aan katholiek te zijn,  16 procent protestant, 5 procent Islamiet en 6 procent rekende zich tot een andere religie (hindoes, boeddhisten, joden etc.).[ii] Dus Nederland is anno 2017 in meerderheid géén christelijk land. Maar Buma zegt dat ook niet letterlijk; hij formuleert nogal leep: christelijk “in de filosofische betekenis” en “in zijn grondslag”.

Hoezo een christelijk land?

Wat is christelijk in de “filosofische betekenis”? Een christelijk sausje? Een historische verklaring voor het wijd verbreide pessimisme (het heil ligt in het hiernamaals, nietwaar)? In elk geval bedoelt hij niet christelijk in de politieke betekenis, want dan had hij het wel gezegd. Zoals zijn 19de eeuwse voorganger Abraham Kuyper om politieke redenen meende dat Nederland in wezen een orthodox hervormde natie was, ook toen dat numeriek helemaal niet klopte. Tot zijn teleurstelling kreeg hij weinig steun voor zijn opvatting, al kwam “smalende godslastering” wel in het wetboek van strafrecht (zoals Gerard van het Reve tot zijn verbazing ondervond).

En wat is die “grondslag”? Le Goff[iii] heeft opgemerkt dat de Europese identiteit sterk gevormd is door het christendom, en door de oorlogen tegen de Moslims (Spanje, Reconquista). Zeker, grote delen van Europa waren lang katholiek, dus christelijk, maar Scandinavië en de Germaanse gebieden waren late bekeerlingen. En die christenen vormden een verscheurde wereld, van Rooms-Katholieken, Anglicanen, Lutheraren, protestanten en ander andersdenkenden, regelmatig bereid elkaar de hersens in te slaan. De Romeinen hebben een groot stempel gedrukt op West-Europa, en dat heeft zijn sporen nagelaten. [iv] Zij werden pas christelijk toen ze zich terugtrokken in Italië. Maar ook andere elementen hebben onze maatschappij gevormd. Sommige delen van Europa bleven lang feodaal, andere delen (Noord-Italië, de Hanzesteden, de Lage landen) zagen krachtige, burgerlijke steden zich aan het vorstelijke gezag ontworstelen. De grondslag van Nederland is een ratjetoe, en ja, daar zit ook een flinke scheut christendom in.

Christendom als nieuwe politieke breuklijn

Als ik Buma politiek interpreteer promoveert hij het christendom (zonder specificatie!) tot kampioen van de huidige Nederlandse beschaving. Dat vind ik tragisch. Tragisch, omdat het een extreem selectieve lezing van de geschiedenis behelst. Die benevelt de blik. Tragisch, omdat het geen heldere politieke lijn oplevert maar wel de niet-christenen, dus de meerderheid van de bevolking, als on-Nederlands afstempelt. Geheel consistent beweert Buma dat de islam niet bij Nederland past – al zegt hij dat ook weer onnavolgbaar leep: “Wat betekent de komst van de Islam in ons land? […] de hoop dat er uit de hierheen gebrachte stromingen uit het Midden-Oosten en Noord-Afrika een soort Europese verlichte islam zou ontstaan, is ijdel gebleken.” (blz 40-41) Dus alleen verlichte godsdiensten passen in Nederland?  Het CDA als verlichte tegenstander van de SGP? Interessante tijden wachten ons! Zo maakt Buma er weer een breuklijn bij, terwijl hij die breuklijnen in het begin van zijn verhaal juist betreurt.

Wat ik, tenslotte, een gemiste kans vind is dat Buma geen politieke consequenties verbindt aan zijn nadruk op “de West-Europese traditie”. Dan zou je toch de EU omarmen, als belichaming van die traditie?

 

 

[i] Sybrand Buma, 2017, ‘Verwarde tijden!’ die om richting vragen, HJ Schoo-lezing 2017, Amsterdam, Elsevier Weekblad

[ii] Wikipedia lemma Religie in Nederland, 10 september 2017.

[iii] J. Le Goff, L’Europe est-elle née au Moyen Âge ?, 2003

[iv] Zie het werk van Geert Hofstede, Allemaal Andersdenken, 1995, over culturele verschillen. De grens van het toenmalige Romeinse Rijk ziet hij als een van de krachtige verklaringen voor blijvende verschillen in Europa, bijvoorbeeld in het gevoel voor hiërarchie, wat nu bij fusiebedrijf kennelijk AH-Delhaize een rol speelt.

 

Auteur: europefixit

Political Science, 1972. Urbanism Departement, City of The Hague (NL), 1975-1989. National Planning Service, Ministry of Housing and Planning, 1989-2012. Planning departement, Utrecht University, 2000-2004.

4 gedachten over “Sybrand Buma: een verwarde richtingaanwijzer naar een West-Europese traditie”

  1. Zoals Schrijver Robert Vuijsje opmerkte: ‘ dan had die Christelijke beschaving tussen 40-45 zeker even een time-out.
    En denk ook aan de immense schade die het christelijk zondebesef heeft aangericht in de levens van mensen.

    1. Beste Bas,
      Ja die gemengde resultaten van het christendom verdienen de volle aandacht, in plaats van een zalvend verhaal. Buma was weer CDA op zijn best!

      Groet,
      Arjen

      1. Buma deed tijdens de verkiezingscampagne al behoorlijk enge uitspraken, dus het verbaast me niet echt. Zie ook de geweldige column van Sheila Sitalsing in de Volkskrant van 6 september. Weer iemand, waar we de komende vier jaar mee zitten opgescheept. Hopelijk gaan steeds meer mensen inzien dat hij (vanuit zijn christelijke visie) kletskoek verkondigt, zodat het CDA bij de volgende verkiezingen wordt weggevaagd en we eindelijk verlost worden van de zogenaamde christelijke politiek (al zal het SGP het nog wel even volhouden….).

        1. Ieder staat vrij om zijn ideeën een grondslag te geven. Maar een soort exclusiviteit toekennen aan één historische stroming (en die dan nog erg welwillend wordt benaderd) is in een pluralistisch stelsel niet te verantwoorden.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *