May your future be bright…..

Gedeelde belangen …..

In Florence sprak Minister-President May van Groot-Brittannië onlangs over de toekomst van Engeland en Europa in gloedvolle bewoordingen[1], alsof ze lid wilde worden van de Europese Unie.

Mass migration and terrorism are but two examples of the challenges to our shared European interests and values that we can only solve in partnership.[…] The only way for us to respond to this vast array of challenges is for like minded nations and peoples to come together and defend the international order that we have worked so hard to create – and the values of liberty, democracy, human rights and the rule of law by which we stand.

… maar we zijn toch anders

In plaats van lid te worden gaat ze echter de uitvaart organiseren. Waarom? Natuurlijk wegens het enkele politieke feit van de referendumuitslag van vorig jaar. En verder?

And we will do all this as a sovereign nation in which the British people are in control. Their decision to leave the institution of the European Union was an expression of that desire – a statement about how they want their democracy to work. They want more direct control of decisions that affect their daily lives; and that means those decisions being made in Britain by people directly accountable to them. The strength of feeling that the British people have about this need for control and the direct accountability of their politicians is one reason why, throughout its membership, the United Kingdom has never totally felt at home being in the European Union. And perhaps because of our history and geography, the European Union never felt to us like an integral part of our national story in the way it does to so many elsewhere in Europe.

Dit is nogal verbazend. Groot-Brittannië “heeft zich nooit totaal thuis gevoeld in de Europese Unie” en “de Europese Unie voelde voor ons nooit als een integraal deel van ons nationale verhaal”. Deze toespraak is een politiek verhaal, het gaat over besluitvorming en macht (“control”), maar er worden gevoelens van de vaagste soort naar voren gebracht. Alsof het een verkiezingstoespraak is.

Een politieke landenvereniging is een keuze om gezamenlijk doelen te bereiken die alleen niet goed behaald kunnen worden, zoals May in het eerste citaat zei. Het gaat niet om liefde maar om praktisch handelen. Hoogstens om een verstandshuwelijk. In het geval van de EU is dat huwelijk niet door een priester ingezegend maar gelegitimeerd door nationale parlementen en soms ook door referenda. Wat moet ik dan met het element “thuisvoelen”? Engeland is toch niet uitgehuwelijkt en in een volkomen vreemde familie terecht gekomen?

Like mindedness

May gebruikt eerder een andere term: “like mindedness”, als basis voor zakelijke samenwerking. Dat is wél een goed punt. Samenwerking is moeilijk, en niet alleen voordelig. Je moet steeds kleinere en grotere misverstanden overwinnen, en daarvoor is het nodig de anderen te vertrouwen en met ze overweg te kunnen. Een zekere mate van gedeelde cultuur is nodig om gevoelige kwesties te kunnen aanpakken. Noem het “like mindedness”. Ook bij het Oekraïne-referendum speelde in Nederland een rol dat veel mensen de Oekraïne terecht veel te ver cultureel van ons af vond staan. Maar ik kan me niet voorstellen dat culturele overeenkomsten onderhevig zijn aan de politieke en economische conjunctuur. Zij gaan dieper en hebben een lange geschiedenis. (Natuurlijk, samenwerking kan tot vervreemding leiden, zoals de Grieken hun zonnige reputatie kwijt zijn door de Euro-crisis.)

Volgens mij zijn er genoeg serieuze aanwijzingen voor “like mindedness” tussen het Verenigd Koninkrijk en de rest van de EU.

Een eiland, in culturele zin?

Is het Verenigd Koninkrijk cultureel flink anders dan de rest van Europa? Geert Hofstede heeft nuttig onderzoek gedaan.[2]  Vier dimensies onderscheidt hij. Twee, machtsafstand[3] en onzekerheidsvermijding[4], zijn bepalend voor hoe mensen tegen organisaties aankijken (macht en regels). Groot Brittannië zit in één groep met Denemarken, Zweden en Ierland: zij kennen een kleine machtsafstand en een zwakke onzekerheidsvermijding (“dorpsmarkt” als type). Nederland zit daar net boven, met Noorwegen: ondergemiddelde machtsafstand en ondergemiddelde onzekerheidsvermijding (ook “dorpsmarkt”). Frankrijk ligt daar diametraal tegenover, in de groep met België, Spanje, Italië en Griekenland: grote machtsafstand en sterke onzekerheidsvermijding (“piramide van mensen”). Duitsland zit in een andere groep, met Oostenrijk, Zwitserland en Finland: bovengemiddelde machtsafstand en ondergemiddelde onzekerheidsvermijding (“goed geoliede machine”).

Als je kijkt naar de twee afzonderlijke kenmerken zit Groot-Brittannië wat betreft machtsafstand dicht bij een flink aantal Europese lidstaten, maar ver af van de zuidelijke landen. Mogelijk biedt het verleden hiervoor een verklaring: De zuidelijke landen zijn Romeins geweest. Voor de onzekerheidsvermijding geldt dat Groot-Brittannië sterk afwijkt van de meeste Europese landen, behalve van Scandinavië en Ierland. De afstand tot Frankrijk is groot.

Kortom: Groot-Brittannië kent flink wat zielsverwanten in de Europese Unie, maar heeft een behoorlijke afstand tot Duitsland en zeker tot Frankrijk. Maar dat geldt ook voor Nederland! Nederland wordt begrijpelijkerwijs niet vrolijk van de uittreding van Groot-Brittannië uit de EU.[5]

Leveren de andere twee dimensies een ander beeld op? Voor individualisme[6] zijn de scores tussen deze vier landen niet sterk uiteenlopend. Voor masculiniteit[7] staan Groot-Brittannië en Duitsland op gelijke hoogte, en zijn Frankrijk en met name Nederland veel feministischer (net als de Scandinavische landen). Dus hoe je ook kijkt, in allerlei opzichten zijn er voor Groot-Brittannië zielsverwanten in de Europese Unie; niet allemaal, maar voldoende om te kunnen werken.

Kom niet te dichtbij….

Misschien zijn de Engelsen geschrokken van hun populariteit in de EU. Bijna overal wordt op school Engels geleerd. Geen enkele andere taal is zo populair. In de EU verschijnen veel publicaties eerst in het Engels. 5% van de bevolking van het Verenigd Konikrijk komt uit de rest van de EU, drie miljoen mensen, een niet al te klein land.

De tragiek is dat door de praktische vervlechting die in de EU is ontstaan, niet alleen in de handel maar ook onder de mensen, er een nieuwe generatie opgroeit die niet beter weet dan dat er meer is dan het moederland waar we onder ons kunnen zijn. De uitwisseling van studenten (via het Erasmusprogramma) is een groot succes en maakt het vreemde vertrouwder. Overal in de EU wonen ex-pats die steeds minder “patriot” worden; overal groeien kinderen op uit EU-gemengde huwelijken. Het zijn in Engeland de jongeren die niet veel moeten hebben van de Brexit. [8] Ook in Nederland is de steun voor de EU groter onder jongeren dan onder ouderen.[9]

Zij die op weg naar de uitgang dromen van het oude. Het zij zo.

 

[1] https://www.conservatives.com/sharethefacts/2017/09/theresa-may-florence-speech

[2] Geert Hofstede, Allemaal andersdenkenden. Omgaan met cultuurverschillen, Amsterdam: Uitgeverij Contact, 19952 .

[3]Machtsafstand is de mate waarin de minder machtige leden van instituties of organisaties in een land verwachten en accepteren dat de macht ongelijk verdeeld is.” (blz. 39) Score (1 = lage machtsafstand) Groot-Brittannië 35; Frankrijk: 68; Duitsland: 35; Nederland: 38.

[4]Onzekerheidsvermijding is de mate waarin de leden van een cultuur zich bedreigd voelen door onzekere of onbekende situaties; dit gevoel wordt onder andere uitgedrukt in nerveuze spanning en in een behoefte aan voorspelbaarheid: aan formele of informele regels.” (blz. 144) Score GB: 35; Frankrijk: 86; Duitsland: 65; Nederland: 53. Landen met een sterke onzekerheidsvermijding zijn vaak chauvinistisch, “wat vreemd is, is gevaarlijk” (blz. 163).

[5] Zie Caroline de Gruyter, “Aan dood gewicht heeft niemand iets”, in NRC-Handelsblad, 23 september 2017.

[6] “Een samenleving is Individualistisch als de onderlinge banden tussen individuen los zijn: iedereen wordt geacht uitsluitend te zorgen voor zichzelf en voor zijn of haar naaste familie. Een samenleving is Collectivistisch als individuen vanaf hun geboorte opgenomen zijn in sterke, hechte groepen, die hun levenslang bescherming bieden in ruil voor onvoorwaardelijke loyaliteit.” (blz. 71) Score GB: 89; Frankrijk: 71; Duitsland: 67; Nederland: 80 (blz. 93).

[7] “Een samenleving is Masculien als sociale sekse-rollen duidelijke gescheiden zijn: mannen worden geacht assertief en hard te zijn en gericht op materieel succes; vrouwen horen bescheiden en teder te zijn en vooral gericht op de kwaliteit van het bestaan. Een samenleving is Feminien als sociale sekse-rollen elkaar overlappen: zowel mannen als vrouwen worden geacht bescheiden en teder te zijn en gericht op de kwaliteit van het bestaan.” (blz. 108). Scores (blz. 111): GB: 66, Frankrijk: 43; Duitsland: 66; Nederland: 14.

[8] Peter Kellner, “Britain’s generation gap”, in Carnegie Eruope, 29-10-2017.

[9] M.n. de 18-34-jarigen. Ministerie van BZK, Burgerperspectieven, 2016/3, blz. 27.

Auteur: europefixit

Political Science, 1972. Urbanism Departement, City of The Hague (NL), 1975-1989. National Planning Service, Ministry of Housing and Planning, 1989-2012. Planning departement, Utrecht University, 2000-2004.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *